केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (CBSE) दीर्घकाळ चर्चेत असलेला आणि अनेक वर्षांपासून प्रलंबित असलेला “पुस्तकासह परीक्षा” (Open Book Exam) प्रस्ताव अखेर मंजूर केला आहे. येत्या शैक्षणिक वर्षापासून म्हणजे 2025-26 पासून, नववीच्या वर्गापासून ही नवी परीक्षा पद्धत लागू होणार आहे.
गेल्या दहा वर्षांपासून परीक्षा पद्धतीतील बदलांबाबत चर्चा सुरू होती. चोका-उतरावा पद्धतीला पर्याय म्हणून ‘ओपन बुक’ परीक्षेची कल्पना मांडली जात होती, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांची विश्लेषण क्षमता वाढेल, तसेच पाठांतरावर अवलंबून राहण्याची गरज कमी होईल. CBSE ने 2014-15 आणि 2015-16 या शैक्षणिक वर्षांत पायलट प्रोजेक्ट म्हणून ओपन बुक परीक्षा घेतली होती, परंतु नंतर हा प्रयोग थांबवण्यात आला.
राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखड्यातही (NCF) परीक्षापद्धतीत बदल करण्याची शिफारस करण्यात आली होती. त्यानुसार, विद्यार्थ्यांचे केवळ स्मरणशक्तीवर आधारित मूल्यमापन न करता, त्यांच्या विचारक्षमतेचा विकास करण्यावर भर देण्यात आला आहे. या पार्श्वभूमीवर CBSE ने पुन्हा एकदा हा प्रयोग प्रत्यक्षात आणण्याचा निर्णय घेतला आहे.
ओपन बुक परीक्षा कशी असेल?
नवीन पद्धतीनुसार भाषा, विज्ञान, गणित, समाजशास्त्र अशा विषयांच्या सत्रअंत परीक्षांमध्ये विद्यार्थ्यांना त्यांची पुस्तके, प्रश्नोत्तर संच, टिपणे वापरण्याची परवानगी दिली जाईल. मात्र, या परीक्षा केवळ माहिती शोधण्यावर आधारित नसून, मिळालेल्या माहितीचे विश्लेषण करून उत्तर लिहिण्यावर भर असणार आहे. यासाठी प्रश्नपत्रिकेत उच्चस्तरीय विचारशक्ती तपासणारे प्रश्न विचारले जातील.
फायदे
- विद्यार्थ्यांची विश्लेषण आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता वाढेल.
- पाठांतराचा ताण कमी होईल.
- वास्तविक जीवनातील परिस्थितींमध्ये माहितीचा वापर करण्याची कौशल्ये विकसित होतील.
CBSE चा हा निर्णय देशभरातील शिक्षण व्यवस्थेत एक महत्त्वाचा टप्पा ठरणार असून, इतर मंडळेही या दिशेने पावले उचलण्याची शक्यता आहे.